یادداشت کوتاهی بر آلیوشا، کوچک‌ترین برادر خانواده‌ی کارامازوف.

 

پی‌نوشت: این متن را پیش از این در وبلاگ قدیمی‌ام در بلاگفا منتشر کرده بودم، اما از آن جا که درباره‌ی یکی از شخصیت‌های ادبی محبوبم سخن می‌گفت، دریغم آمد این جا نباشد. بابت کم و کاستی‌ها متاسفم.-متن اندکی قدیمی است.-

 

ادامه‌ی یادداشت، داستان کتاب برادران کارامازوف را افشا می‌کند.

"مردی خوش‌اندام با موهای خرمایی و البته، چشمانی نافذ که گویای تسلط او بر خودش بود."

 

 

 

داستایوفسکی در نخستین صفحات رمان برادران کارامازوف، آلیوشا را چنین توصیف می‌‌کند. همچنین می‌گوید: «به انسان‌ها عشق می‌ورزید.»

 

 

 

هنگامی که داستان کمی جلوتر می‌رود، درمی‌یابیم آلبوشا تنها پسر فئودور پاولوویچ است که از او نفرت ندارد. ایوان مدام پدرش را "پیرمرد دیوانه" خطاب می‌کند و دمیتری در صومعه و نزد زوسیما می‌گوید او مردی هوس‌باز است و سرش داد می‌کشد؛ در حالی که آلیوشا هنگامی که با سوال «از من بیزاری؟» مواجه می‌شود، می‌گوید پدرش را می‌شناسد و می‌داند قلب او از مغزش بهتر است.

 

 

 

از نگاهی دیگر، دمیتری به واسطه شور و هیجان و ایوان به خاطر شک و تردید، تا حدی از قواعد اخلاق سنتی فاصله گرفته‌اند؛ اما آلیوشا هیچ‌یک را طرد نمی‌کند. او هرکز نمی‌گوید: «ایوان در فکر عصیان می‌‌کند و دمیتری در رفتار؛ پس من، آلیوشای آرام و خوش‌خو، از آن‌ دو نفرت دارم.»

 

 

 

این می‌تواند نمایان‌گر دو موضوع باشد؛ اول، آلیوشا با وجود نجابتش، به آن غره نیست. انسانی که بیش از حد به پاکی‌اش می‌نازد، افرادی که در معیارش نمی گنجند را شیطان می‌داند و به قضاوت، نفرت‌ورزی یا آزار رو می‌آورد؛ اما ما چنین چیزی را در آلیوشا نمی‌بینیم.

 

 

 

البته، نفرت نداشتن آلیوشا از پدر و دو برادر بزرگ‌ترش، به آن معنی نیست که همه‌ی اعمال آنان را می‌پذیرد. برای مثال، در اواخر رمان، هنگامی که ایوان می‌گوید از کاترینا متنفر است، آلیوشا او را ملامت می‌کند که چرا تظاهر به دوست داشتن می‌نماید. آلیوشا قادر است در زمان نیاز، دیگران را سرزنش کند و اشتباهاتشان را گوشزد نماید، بی‌آن که از آنان متنفر شود.

 

 

 

ایوان نیز در پاسخ به سرزنش آلیوشا، می‌گوید دیگر نمی‌خواهد برادر کوچک‌ترش را ببیند. وی پس از رفتن به به خانه، با عوارض بیماری‌اش مواجه می‌شود و شیطان برخاسته از ذهنش را می‌بیند. در همین حین، آلیوشا برای گفتن خبر فوت اسمردیاکف به سراغ برادرش می‌رود و او را در حالی می‌یابد که همچنان هذیان می‌گوید و سرش گیج می‌رود.

 

 

 

این جا، آلیوشا می‌تواند خبر بلایی را بدهد که سر اسمردیاکف آمده و برادرش را تنها بگذارد، اما این کار را نمی‌کند و تا زمان به خواب رفتن ایوان کنارش می‌ماند.

 

 

 

این جا، می‌توان آلیوشا را نشان محبت بی‌چشم‌داشت دید. او در مقابل محبتش به برادری که طردش کرده، هیچ چیز نمی‌خواهد و این محبت از او خواسته نیز نشده.

 

 

 

ساعاتی پس از این اتفاق، هنگام محاکمه‌ی دمیتری فرا می‌رسد. شهادت آلیوشا هنگام فراخوانده شدن به جایگاه این است:

 

 

 

- دمیتری به من دروغ نمی‌گوید.

 

 

 

این جمله، می‌تواند دو مسئله را بنمایاند؛ نخست این که آلیوشا به برادرش اعتماد دارد. برادر کوچک کارامازوف‌ها، در سراسر داستان، می‌گوید دمیتری بی‌گناه است و قتل از او ساخته نیست. 

 

 

 

از سویی، این شهادت می‌تواند نشان از سادگی آلیوشا باشد؛ این که خوش‌خیالانه گمان می‌کند آن چه خودش را مطمئن کرده، برای قضات رسمی نیز کافی است.

 

با این حال، آلکسی کاملا مصون از خشم نیست‌. در آستانه‌ی مرگ زوسیما، او به طغیان می‌‌افتد و حاضر می‌شود با راکیتین به خانه‌ی گروشنکا برود، اما با دیدن رفتار گروشنکا، می‌گوید با خواهری مهربان رو به رو شده و از عصیان چشم می‌پوشد. با استناد به این صحنه، می‌توان گفت آلیوشا هم توان خشم دارد و هم توان مهر و شفقت.

 

نمی‌توان آلیوشا را بی‌نقص دانست، اما او  در کنار عیوبش، ویژگی‌هایی دوست‌داشتنی نیز دارد.